Święcicki Stefan Zygmunt (1836—1910), lekarz, filantrop, działacz społeczny.
Ur. 8 X w rodzinnym majątku Krystynówka (pow. kobryński), był synem Karola i Barbary z Bujnickich. Miał braci: Władysława, administratora majątku w gub. samarskiej, ożenionego z córką profesora medycyny uniw. w Kazaniu, Michała (zm. przed 1903), lekarza w gub. włodzimierskiej, Mieczysława, doktora nauk medycznych, który za sprzyjanie polskim poborowym i uznawanie ich za niezdolnych do służby wojskowej został karnie usunięty z armii i skierowany na zamieszkanie w gub. kazańskiej, ożenionego z Marią Sztokelberg, i Bolesława, żonatego z Chanecką, oraz siostrę Annę (zm. 1898), wydaną za mąż za lekarza gwardii Markiewicza.
Wcześnie osierocony, uczył się Ś. najpierw w gimnazjum w Pińsku, a następnie w gimnazjum w Mińsku; ukończył je w r. 1852 ze srebrnym medalem i nagrodą 100 rb. Jako «wolny słuchacz» (nie miał jeszcze 17 lat) rozpoczął w r. 1853 na uniw. w Moskwie studia medyczne, które jednak w r.n. musiał przerwać z powodu udziału w «zamieszkach politycznych». Podjął studia na nowo w r. 1856 w Akad. Medyko-Chirurgicznej w Petersburgu; otrzymywał w tym czasie stypendium rządowe. Studia ukończył w r. 1861 ze złotym medalem i został przyjęty do kliniki uczelnianej na stanowisko asystenta. Wyjeżdżał wówczas na staże naukowe do Berlina i Wiednia. W r. 1864 uzyskał w Akad. Medyko-Chirurgicznej w Petersburgu stopień doktora nauk medycznych za pracę Anatomičeskije rozyskanija o myšice šimajuščej močeispuskatielnyj kanal u mužčin (Pet. 1864). Jesienią t.r. objął posadę starszego ordynatora szpitala wojskowego w Chersoniu. Prawdopodobnie w r. 1866 został lekarzem wojskowym gwardii w Petersburgu. Podczas okazjonalnych pobytów na Grodzieńszczyźnie poznał Elizę Orzeszkową; odwiedzał ją w jej majątku w Milkowszczyźnie i udzielał lekcji łaciny oraz języka niemieckiego. Orzeszkowa zakochała się w Ś-im i podjęła starania o rozwód; swoje rozterki ukazała w napisanej w 1. poł. r. 1867 powieści „Ostatnia miłość” (W. 1868, Ś. był pierwowzorem inż. Stefana Rawickiego), a po latach nawiązała do nich w powieści „Dwa bieguny” (Pet. 1893, Ś. był prototypem Zdzisława Granowskiego). Rozwód, uzyskany w r. 1869, nie doprowadził jednak do ślubu Orzeszkowej ze Ś-m. T.r. otrzymał Ś. rangę radcy kolegialnego (odpowiednik pułkownika w armii) i jako lekarz wojskowy, w ramach misji Czerwonego Krzyża, został wysłany w r. 1870 na wojnę francusko-pruską.
Po powrocie z Francji osiadł Ś. w Mińsku, gdzie w szpitalu wojskowym objął stanowisko starszego lekarza (od 31 X 1870 — starszego ordynatora). Dn. 29 IV 1872 wziął ślub w kościele Wizytek w Warszawie z Marią Mickiewiczówną; po śmierci w r. 1873 brata Marii, Franciszka, oraz spłaceniu wdowy po nim, Antoniny z Kościuszków 1.v. Romualdowej Trauguttowej, została ona jedyną dziedziczką majątków Mickiewiczów w pow. kobryńskim. W r. 1875 był Ś. w Mińsku jednym z założycieli tow. opieki nad chorymi i rannymi żołnierzami. Obrany rajcą mińskiej Rady Miejskiej, pełnił tę funkcję przez 35 lat (zapewne do śmierci). Działał w tamtejszym Tow. Lekarskim jako sekretarz, a od r. 1885 jako prezes; w Towarzystwie wygłaszał odczyty, m.in. o stanie sanitarnym miasta, zagrożeniu epidemiologicznym oraz wojskowej służbie zdrowia. W r. 1877 odszedł ze służby rządowej, kupił w Mińsku «piękny dworek» przy ul. Podgórnej i rozpoczął prywatną praktykę lekarską. Z mińskimi lekarzami, Iwanem Strzałką i Saulem Szackim, przeprowadził wiele nowatorskich operacji chirurgicznych, również w wiejskim szpitalu w Siennicy. W r. 1879 został dyrektorem bezpłatnego ambulatorium dla biednych. Działał w Tow. Rolniczym w Mińsku, gdzie kierował sekcją leśną; utworzył przy nim Wzajemną Asekurację Ziemiańską (na obszarze sześciu guberni). W Mińsku działał też w Tow. Kredytowym. Od r. 1880 pełnił funkcję zastępcy prezesa, a od r. 1885 prezesa Gubernialnej Zapomogowej Kasy Lekarskiej. W r. 1882 został mianowany sędzią honorowym. Wszedł w r.n. w skład Rady Tow. Dobroczynności, został także członkiem Tow. Pomocy dla Młodzieży Szkolnej. Prowadził z żoną dom otwarty; udostępniał go też młodzieży gimnazjalnej na działalność samokształceniową.
Równocześnie zajmował się Ś. majątkami żony w kluczu kobryńskim. Przy kościele w Kobryniu ufundował poświęcony jej rodzicom i bratu pomnik nagrobny z rzeźbą Andrzeja Prószyńskiego. Przyczynił się do założenia tamże Tow. Wzajemnych Kredytów Spółki Ziemiańskiej oraz Tow. Spożywczego. W Grodnie powstało z jego inspiracji Stow. Syndykatu Ziemiańskiego. Dn. 4 VII 1890 w Krakowie uczestniczył z żoną i dziećmi w uroczystościach złożenia prochów Adama Mickiewicza na Wawelu. W tym czasie otrzymał rangę rzeczywistego radcy stanu (odpowiednik wojskowej rangi gen.-majora) i został odznaczony Orderem św. Stanisława III kl. W r. 1895 ustąpił z funkcji prezesa zarówno Tow. Lekarskiego, jak i Gubernialnej Zapomogowej Kasy Lekarskiej, został natomiast prezesem zarządu Tow. Ubezpieczeń Wzajemnych (od r. 1900 był jego członkiem honorowym). W r. 1901 objął funkcję prezesa zarządu Tow. Wzajemnego Ubezpieczenia od Ognia. Wybrany t.r. na prezydenta Mińska (po zasłużonym dla miasta Karolu Hutten-Czapskim), nie został na tym stanowisku zatwierdzony przez władze. Pisał w tym czasie Wspomnienia z życia mojego (Muz. Liter. im. A. Mickiewicza w W.), które ukończył w r. 1903. Zmarł 8 V 1910 w Mińsku, został pochowany 11 V na cmentarzu Kalwaryjskim.
W małżeństwie z Marią z Mickiewiczów (1845—1913), córką Juliana Aleksandra Mickiewicza (zob.) i Teresy z Terajewiczów, bratanicą Adama (zob.) i Franciszka (zob.) Mickiewiczów, miał Ś. dwoje dzieci: córkę Lidię (ok. 1878 — 1948), żonę Lucjana Tańskiego, i syna Witolda Bronisława (1873—1951, zob.). Wychowywał też córkę swego brata Michała, Marię, która po zakończeniu edukacji w Mińsku wróciła do Kazania i wyszła za mąż za dymisjonowanego kpt. artyl. Kutukowa.
Kosk, Generalicja, II; PSB (Mickiewicz Aleksander, Orzeszkowa Eliza); Rzymsko-katolicki cmentarz kalwaryjski w Mińsku na Białorusi, W. 1996 I; — Borkowska G., Cudzoziemki. Studia o polskiej prozie kobiecej, W. 1996; Jankowski E., Eliza Orzeszkowa, W. 1973; Jurkowski R., Ziemiaństwo polskie Kresów Północno-Wschodnich 1864—1904, W. 2000; Kossak E., Rodzina M., W. 1991; Poljak M. A., Kratkij očerk 50-letnej dejatelnosti Obščestva minskich vračej (1867—1917 gg.) (Minsk b.r.w.); Świderski L. B., Eliza i Zygmunt, „Prosto z Mostu” 1936 nr 7; Zienkiewicz T., Polskie życie literackie w Mińsku XIX i na początku XX wieku (do roku 1921), Olsztyn 1997; — Istorija imperatorskoj Voenno-medicinskoj (byvšej mediko-chirurgičeskoj) akademii za sto let. 1798—1898, Pet. 1898; Pamiatnaja knižka minskoj gubernii…, Minsk 1872, 1875, 1880, 1885, 1891, 1895; Protokol godičnogo zasedanija Obščestva minskich vračej. 7-go sentjabria 1872 goda (Minsk 1872); Rossijskij medicinskij spisok…, Pet. 1869, 1873—4, 1904, 1910; Sostav Obščestva minskich vračej za 1870 g. (Minsk 1870); [Sułkowski W.] XYZ, Kartka z dziejów kościoła katolickiego w Rosji, Kr. 1889 s. 84; Teofil Lenartowicz Helena Mickiewiczówna. Korespondencja, Oprac. J. Fert, L. 1997; Woyniłłowicz E., Wspomnienia 1847—1929, Wil. 1931; Życka L., Łęska M., Działalność popowstaniowa Polaków na ziemi mińskiej. Materiały i wspomnienia, W. 1939; — „Gaz. Lwow.” 1913 nr 59 (nekrolog żony); „Kur. Codz.” 1872 nr 103 (dot. ślubu Ś-ego); — Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1910: „Gaz. Warsz.” nr 142 (data śmierci 23 V 1910), „Kur. Lit.” nr 114, „Minskije vračebnyje izvestija” 1910; — Mater. Red. PSB: Kserokopia mszp. Wspomnienia z życia mojego.
Mariusz Kulik